सारांश:  ज्ञानप्रबोधिनी ही संस्था सामाजिक स्तरावर महत्वपूर्ण काम करते आहे, हे नव्याने सांगायची गरज नाही. याच संस्थेच्या माध्यमातून पंचवीस तीस वर्षांपूर्वी पुण्याच्या वेल्हे भागात ग्रामीण महिलांच्या सक्षमीकरणाची एक चळवळ उभी राहिली. त्यातील महत्वपूर्ण शिलेदार म्हणजे सुवर्णा गोखले. ज्ञानप्रबोधिनीत शिकलेल्या, शहरी वातावरणात वाढलेल्या, सुरुवातीला ग्रामीण प्रश्नांचे गंधही नसलेल्या सुवर्णाताईंचा प्रवास थक्क करणारा आहे. हा प्रवास इतका उद्बोधक आहे की, त्या प्रवासाचे कथन करायला त्यांना आज रिझर्व बँक, अनेक राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर बोलावले जाते. अर्थसखी या पुस्तकात मांडलेली ग्रामीण महिला व त्यांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची वाटचाल कोणत्याही स्त्रीस किंवा पुरुषास प्रेरित करणारी आहे. लेखक:  सुवर्णा गोखले संदर्भ क्रमांक: ६०२३

सारांश:  बचत गट म्हणजे काय, त्यांचे नियम व कार्यपद्धती, बचतगटांना भेडसावणाऱ्या समस्या अशा विविध प्रकरणांतून लेखकाने बचत गटाची स्थापना आणि नंतरचे व्यवस्थापन यासंबंधी थोडक्यात केलले मार्गदर्शन वाखाणण्याजोगे आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, बचत गटासंबंधी ही सर्व तांत्रिक माहिती पुरवल्यानंतर प्रत्यक्ष गट स्थापन करण्यासाठी तयार कराव्या लागणाऱ्या कागदपत्रांचे, शासकीयव निमशासकीय अर्जांचे विहित नमुनेही लेखकाने पुस्तकात उपलब्ध करून दिले आहेत. हे अर्ज वापरून महिलांना, अल्पशिक्षितांना नव्याने घरगुती स्वरूपात उत्पादन प्रकल्प सुरू करण्याची इच्छा असणाऱ्या तरुण-तरुणींना आणि विशेषतः महिलांना नवा बचत गट स्थापन करणे निश्चितच सोपे जाईल. याचबरोबर नमुना अर्ज भरताना कोणत्या गोष्टी ध्यानात ठेवायला हव्यात, याविषयीही तपशीलवार माहिती दिली आहे. लेखक:  डॉ. प्रमोद जोगदेव संदर्भ क्रमांक: ६०२२

सारांश:   ओरिसन स्वेट मार्डेन यांच्या 'दी यंग मॅन एंटरिंग बिझिनेस' या पुस्तकातील निवडक प्रकरणांचा भावानुवाद.  या जगात यश, चिकाटी, संभाषणकला आणि कार्यनिष्ठा यामुळे मिळते. नशिबाने किंवा भाग्याने यश मिळाल्याची उदाहरणे फार दुर्मिळ आहेत. यश मिळवायला फार हुशारी लागत नाही. व्यवहारचातुर्य लागते. बुद्धिमत्ता ही जन्मजात असते. पण व्यवहार चातुर्य अभ्यासाने मिळते. म्हणजेच यशाचे प्रशिक्षण देता येते. व अशा तऱ्हेने यशासाठी प्रशिक्षण घेऊन यशस्वी झालेल्यांची अनेक उदाहरणे आहेत. वेळेबाबत काटेकोर, स्वच्छ आर्थिक व्यवहार व कमीत कमी बोलणे हे यश देणारे गुण आहेत. तसेच शिस्तीचा गुणही संस्कारामुळेच मिळतो. या जगात आळशी माणसांना जागा नाही. सतत कार्यरत असणे हा फार मोठा गुण आहे. तुमचे कार्य हाच तुमचा अलंकार असतो. क आनंद घ्यायला शिकविता येते. त्याचप्रमाणे प्रतिकूल परिस्थितीशी कसे लढायचे हेही शिकविता येते. यशाचे प्रशिक्षण देणारी शाळा कुठेही नाही. हे प्रशिक्षण तुमचे तुम्हीच घ्यायचे असते. हे प्रशिक्षण, या पुस्तकासारख्या आत्मविकास पुस्तकातून मिळवावे लागेल. यशाचे प्रशिक्षण घ्यायला भाराभर पुस्तकांची जरुरी नाही एखाद...

सारांश:  'ओरिसन स्वेट मार्डेन' यांच्या एकॉनॉमी या इंग्रजी पुस्तकाचा भावानुवाद. प्रत्येक कुटुंबवत्सल माणसाच्या जीवनातील अतिशय महत्त्वाच्या प्रश्नावरील हे पुस्तक आहे. या पुस्तकात सांगितलेला काटकसरीचा व बचतीचा मंत्र जो पाठ करेल सतत जपेल त्याला आयुष्यात सुख-समाधान व शांतता लाभेल. आपल्या समाजात काटकसर करणाऱ्या माणसाची हेटाळणीच केली जाते. त्याला चिक्कू म्हणतात. पण ज्याला काटकसर करायची आहे त्याने या लोकनिंदेला तोंड दिलेच पाहिजे. कारण जर एखादे संकट आले तर त्यातला एकही तुमच्या मदतीला येत नाही. पण काटकसर आणि बचत करून एखाद्या माणसाला फार मोठा उद्योजक किंवा अब्जाधीश होता येणार नाही. कारण यशस्वी कारखानदार होण्यासाठी केवळ काटकसरीशिवाय इतर अनेक गुणांची जरूर असते. काटकसरीची सवय ही त्या गुणांपैकी एक आहे. परंतु सर्वसामान्य माणसाचे आयुष्य उत्तम जाण्यासाठी काटकसरीची सवय निश्चितच उपयोगी पडते. काटकसरी माणसाचे मन शांत राहते व ही फार मोठी देणगीच आहे. सामान्य माणसाला काटकसरीची जरुरी का आहे ? हे अनेक उदाहरणे देऊन या पुस्तकात सांगितले आहे. जो या पुस्तकातील सुचनांचा अभ्यास करून अंमलबजावणी करेल. त्याचा खूप...

सारांश:   दुष्काळातही टिकून उत्पन्न देणार्‍या पिकांमधे किंवा झाडांमध्ये चिंच, शेवगा व कडीपत्ता या तिन्हींचा समावेश होतो. या विषयासाठी अभ्यास व निरीक्षणे करून कृषिभूषण सन्मानधारक वि. ग. राऊळ यांनी या पिकांचे महत्त्व, अभिवृद्धी, खते, पाणी, ववस्थापन, निगा, काढणी, प्रक्रिया, विक्री, शंकासमाधान अशी सर्व माहिती देणारे पुस्तक लिहिले आहे. लेखक:  वि.ग.राऊळ संदर्भ क्रमांक: ४०७८

सारांश:  रानभाज्या' ही कल्पना सुचली तीच मुळी भारंगीची भाजी खात असताना. ज्या ठिकाणी पाऊस जास्त पडतो, त्या भागात साधारणपणे ही वनस्पती दिसते. परंतु मनात प्रश्न निर्माण झाला की ही भारंगी किती जणांना माहिती आहे ? एवढी रुचकर भाजी असूनही ती सर्वपरिचित नाही व अशा कितीतरी भाज्या आहेत, की त्या बहुतेकांना माहीत नाहीत. कितीतरी भाज्या सांगता येतील, की त्या प्रचलित नाहीत; परंतु खाण्यास योग्य आहेत. त्यांपैकी मला जेवढ्या माहीत झाल्या तेवढ्या मी घेतल्या. त्यातील योग्य माहिती वाचकांनी घ्यावी. उणिवा आहेतच. त्यांची दखल घेतली जाईल. परंतु याचे बी वगैरे लगेच कोठे उपलब्ध होऊ शकेल, असे वाटत नाही. सध्या कोहळा वगैरे मिळू शकतो. परंतु स्थानिक जंगलातून जाणकारांकडून माहिती करून घेऊन, खाद्य व अखाद्य भाजी कोणती यांची माहिती करून घ्यावी व मगच त्या वनस्पतींचा वापर करावा. पारंपरिक शेतीला पर्याय हवा, असे जो तो सध्या बोलतो आहे. तेव्हा सध्या बेचव, कीटकनाशकांनी युक्त अशा भाज्यांना काही पर्याय सापडू शकेल काय, हेही उत्तर शोधण्याचा यामागे प्रयत्न आहे. या वनस्पतींवर कोठे ना कोठे निरनिराळ्या दृष्टिकोणांतून संशोधन सुरूही आहे, ...

सारांश:   ठिबक सिंचन ह्या विषयावरील मराठी भाषेतले माहितीपूर्ण पुस्तक . ठिबक सिंचनाचे तंत्रज्ञान, वैशिट्ये, प्रवाही सिंचन व ठिबक सिंचनातील फरक याविषयी चर्चा करून ठिबक सिंचनातील महत्त्वाचे घटक व त्यांच्या कार्याचे सविस्तर वर्णन आकृतीसह दिले आहे. ठिबक सिंचन संचाची कार्यक्षमता संचाच्या डिझाईनवर अवलंबून असते. डिझाईनची तत्त्वे आणि रीत उदाहरणासहित ह्यामध्ये करून दाखवली आहेत. प्रत्येक पिकाला किती लिटर पाणी द्यावे हे तक्त्याच्या स्वरूपात दाखवले असून ठिबक सिंचनाचे पाळीपत्रक, संचातील महत्त्वाच्या घटकांचे निरीक्षण, ठिबक संचाचे मूलमापन यांची सविस्तर चर्चा, संचाची निगा व दुरुस्तीचे वेळापत्रक यांच्या समावेशामुळे हे पुस्तक निश्चितच मौल्यवान झाले आहे. लेखक:  ज्ञा.गो. होळसंबरे संदर्भ क्रमांक: ४०७४

सारांश:  हळदीची लागवड बहुउद्देशीय आणि आर्थिकदृष्ट्या अनमोल असल्याने, तिच्या यशस्वीतेसाठी, आधुनिक तंत्रज्ञान, शिफारशींची अंमलबजावणी, प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या शेतातील अनुभवांचा अभ्यास, आमच्या प्रायोगिक चाचण्यांचा आणि इतर संशोधन केंद्रातील निष्कर्षांचा तसेच प्रक्रियाकृत पदार्थ निर्मिती करणाऱ्या उद्योगसमूहांचा आणि ठिकठिकाणच्या बाजारपेठा, निलाव, हळदीचे पेवे व कष्टकरी हळद पिकविणाऱ्यांच्या समस्यांचा मी बारकाईने अभ्यास करुन ही 'हळदीची संदर्भगाथा' एकूण २० प्रकरणांमध्ये सविस्तरपणे लिहली आहे. हळदीविषयी तसे एवढे विस्तृतपणे मराठी आणि तेही सोप्या भाषेतून यापूर्वी कोणीही लिहले नसल्याने ह्या विषयाची उणीव सदरहू पुस्तकाचे रुपाने भरुन निघणारी आहे. कारण यामध्ये प्रत्येक प्रकरण हे अभ्यासपूर्वक नि सखोलपणे विशद केलेले असून त्यामध्ये भरपूर छायाचित्रे, रेखांकित आकृत्या, परिशिष्टे, आकडेवारीचे रकाने, शेतकऱ्यांचे शंकासमाधान, पत्रव्यवहारातील पत्ते, ठिकाने, संबंधित व्यक्ती, संदर्भसाहित्य, प्रत्यक्ष भेटीतील अनुभव आदींची माहिती देखिल ह्या पुस्तकांमध्ये प्रकरणानुसार, नमूद केलेली आहे. त्यामुळे हे पुस्तक जरी शेतक...

सारांश:  पावसावर अवलंबून असलेल्या जमिनीवरील हंगामी पिकांना वनशेतीचीही जोड देता येईल. अशा वनशेतीत बांबू लागवड अंतर्भूत करता येईल. ठाणे जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील अनेक आदिवासी शेतकऱ्यांनी आपल्या भातशेतीच्या बांधावर तसेच वर्कस जमिनीवर बांबूची लागवड यशस्वी केली असून त्याद्वारे त्यांना नियमित रोख उत्पन्न मिळत अहे. ह्या तालुक्यात चिकू, आंबे, लिची, पपनस ह्या फळझाडांचे मोठे मोठे बगीचे असून फळे बाजारात पाठविण्यासाठी बांबूचे करंडे फार मोठ्या प्रमाणात लागतात. हे करंडे बनविण्याचे काम शेकडो भूमिहीन स्त्रिया करीत असतात. हे करंडे बनविण्यासाठी लागणारा बांबू सध्या बाहेरून आणावा लागतो. ह्यासाठी स्थानिक शेतकऱ्यांनी जर बांबू लागवड मोठ्या प्रमाणात केली तर त्याद्वारे त्यांना रोख उत्पन्न तर मिळेलच परंतु त्याचबरोबर शेकडो भूमिहीन स्त्रियांना रोजगार प्राप्त होईल. महाराष्ट्रात फळझाडांच्या लागवडीचे क्षेत्र दिवसेंदिवस वाढत आहे. साहजिकच भविष्यात फळांचे उत्पादनही मोठ्या प्रमाणात होणार आहे. ही फळे बाजारात विक्रीसाठी पाठविताना बांबूपासून बनविलेले करंडे मोठ्या प्रमाणात लागणार आहेत त्या दृष्टीने आपण बांबू लागवडील...

सारांश:  जीवाणूखत म्हणजे डोळ्यांना न दिसणाऱ्या सूक्ष्म व जिवंत सूक्ष्मजीवाणूंचे मिश्रण होय. ते बियांना लावल्याने, मातीत वापरल्याने किंवा सेंद्रिय पदार्थात टाकल्यामुळे ठराविक ठिकाणी नत्र स्थिर करणाऱ्या, स्फुरद विरघळविणाऱ्या व सेंद्रिय पदार्थाचे विघटन करणाऱ्या कार्यक्षम जीवाणूंच्या संख्येत खूप वाढ होते. त्यांच्या उपयुक्त क्रियेने पिकांना अन्नद्रव्यें सुलभरितीने उपलब्ध होतात. थोडक्यात म्हणजे निसर्गांत उपलब्ध असणाऱ्या सेंद्रिय साधन संपत्तीचा, पीक वाढीसाठी जीवाणूद्वारे किंवा जीवाणू व पिकांच्या सहयोगामुळे उपयोग करून घेणे. म्हणूनच सर्वांगीण पीक उत्पादन वाढीमध्ये जीवाणूखते लक्षणीय योगदान देऊ शकतात. त्याचप्रमाणे सेंद्रिय पदार्थासारख्या पुन्हा उपयोगात आणता येणाऱ्या नैसर्गिक साधनांचा जीवाणूखते ऊर्जा म्हणून उपयोग करतात. त्यामुळे मर्यादित असणाऱ्या व पुन्हा उपयोगात आणता न येणाऱ्या नैसर्गिक साधनांचा वाढता अपव्यय कमी होतो. लेखक:  पी. एल. पाटील, प्रा. प्रभाकर रसाळ संदर्भ क्रमांक: ४०७२

सारांश:  एसआरटी म्हणजे सगुणा राईस तंत्रज्ञान. हे एक कृषी तंत्रज्ञान आहे जे शून्य मशागत आणि संवर्धित शेतीवर आधारित आहे. याचा अर्थ, शेतीमध्ये नांगरणी, वखरणी किंवा चिखलणी यांसारख्या पारंपरिक मशागतीची कामे करण्याची गरज नसते. या तंत्रज्ञानामध्ये, एकदा गादीवाफे तयार केले की, अनेक वर्षे त्याच वाफ्यांवर पिके घेतली जातात. पिकांची काढणी करताना ती मुळासकट न काढता, जमिनीपासून काही अंतरावर कापली जातात. त्यामुळे पिकांचे आणि तणांचे अवशेष जमिनीतच राहतात, ज्यामुळे जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब वाढण्यास मदत होते. या पद्धतीमुळे पाण्याची बचत होते, जमिनीची धूप थांबते आणि मजुरीचा खर्चही कमी होतो. लेखक:  प्रताप चिपळूणकर संदर्भ क्रमांक: ४०७३

सारांश:  निसर्गशेती हा विषय म्हटला तर नवीन म्हटला तर जुना असा आहे. शंभरेक वर्षांपूर्वीपर्यंत भारतीय शेती ही नैसर्गिक शेतीच होती. या पद्धतीत चालू शतकाच्या आरंभी बदल व्हायला लागला आणि शतकांच्या शेवटी तर आमूलाग्र बदल झालेला आहे हे आपण पाहातोच. नैसर्गिक शेती म्हणजे नवे सर्व सोडून परत जुने घ्यायचे असा अर्थ नाही. तथापि रासायनिक द्रव्यांचा अतिरेकी वापर टाळून पीक उत्पादन कसे घेता येईल, हे सांगण्याचा हा प्रयत्न आहे. आज खते आणि औषधे वापरल्याशिवाय पिके हाती येत नाहीत, मग हा वापर टाळून काय साधणार ही शंका येणे स्वाभाविकच आहे. शेती उत्पादन करायचे हे माणसांना चांगले अन्नधान्य उपलब्ध व्हावे यासाठीच, अन्नधान्यांचा सकसपणा माणसांच्या आरोग्यास कारणीभूत असायला हवा आणि या हेतूने, अन्नधान्य पिकविले पाहिजे, हे शेती पिकविणारांच्या ध्यानात यावयास हवे. दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे सद्य:स्थितीत उपलब्ध असलेले ज्ञान आणि साधने वापरूनही शेती फायद्याची नाही, त्यामुळे शेतीवरील लक्ष दिवसेंदिवस कमी होत आहे. आणि हे असेच चालू राहिले तर आपल्यावर मोठे संकट येईल असे वाटते. लेखक:  भी. गो. भुजबळ संदर्भ क्रमांक: ४०७०

सारांश:  गांडूळ खत व व्हर्मिवॉश - एक दृष्टीक्षेप, गांडूळ खत बनविण्याच्या प्रचलित पद्धती व त्यातील अडचणी, गांडूळ खत निर्मिती करताना लक्षात घ्यावयाच्या महत्त्वाच्या बाबी. लेखक:  एन. बी. मालेकर संदर्भ क्रमांक: ४०७१

सारांश:   उभ्या पिकांचे सातताने उभानेच रक्षण करणारा कुंपणाची उभारणी करणाकडे दुर्लक्ष करणे परवडणाजोगे नाही कारण पिकाला भटकी मोकाट जनावरे, जंगली प्राणी, चोर, आग यांपासून भा असते. ते टाळणासाठी दगड, वीटकाम, सिमेंट, बोरी, बाभळीचे काटे, तारा, लोखंडी अँगलवरील तारा, विद्युत कुंपणाबरोबरच सजीव कुंपणासाठी घाापात, गिरीपुप, शिकेकाई, घाणेरी, निर्गुडी इतादींचा वापर करून पीकसंरक्षण करणाचा विविध पद्धतीची माहिती या पुस्तकात दिली आहे. निर्मिती खर्चाचा तपशील दिलेला आहे. कुंपण या विषयावरील एकमेवाद्वितीय पुस्तक. लेखक:  डॉ. शिवाजीराव ठोंबरे संदर्भ क्रमांक: ४०६९

सारांश:  सेंद्रिय खतनिर्मिती : परिचय सेंद्रिय खतांचे प्रकार, दुसऱ्या व तिसऱ्या दृष्टीतील खत- प्रकाराचे उपयोग, त्यांचा आवाका व मर्यादा, सेंद्रिय खत - प्रकारांच्या उत्पादनाचे तंत्र, सेंद्रिय खत उत्पादन पद्धती, सेंद्रिय खतांचे कार्य, शहरी घन कचऱ्यापासून खत, उद्योग दृष्टीने सेंद्रिय खताचा विचार, शेतकऱ्यांचे स्वावलंबन - सेंद्रिय खतांबाबत. लेखक:  अशोक कोठारे संदर्भ क्रमांक: ४०६८

सारांश:   काजूपिकाची सविस्तर माहिती या पुस्तकात वर्णन केलेली आहे. हमखास उत्पन्न देणारे पीक म्हणून या पिकाची लागवड महाराष्ट्रातील शेतकरी करीत आहेत आणि त्यामुळे कोकणाशिवाय इतर अपारंपरिक भागातील शेतकरीही या पिकाची लागवड करताना दिसतात. अशा शेतकऱ्यांना या पुस्तकाचा निश्चितच उपयोग होईल. लेखक:  भीमराव सपकाळ संदर्भ क्रमांक: ४०६६

सारांश:  प्रस्तुत पुस्तकाचा प्राथमिक हेतू शेतकाऱ्यास एक उत्तम उत्पादनाचे साधन मिळावे हा आहे. आजपर्यंत वृक्ष हा सावली देणारा, लाकूड व पाने-फुले देणारा म्हणून त्याच्याकडे पाहिले गेले. परंतु वृक्ष हे पैसे मिळवून देणारे मोठे साधन आहे व रानात पीक आणि बांधावरती वृक्ष लावून आपणास दुहेरी फायदा करून घेता येतो. लेखक:  शा. पि. कदम संदर्भ क्रमांक: ४०७६

सारांश:  महाराष्ट्र हा शेती-सुधारणा व नवीन प्रयोग यामध्ये एक आघाडीचा प्रांत आहे. त्यामुळे दर्जेदार बांबू - निर्मिती आणि त्यावर आधारित उद्योग उभे करणं हे आपल्याला सहज शक्य आहे. बांबू निर्मितीत आपला आठवा-नववा क्रमांक लागतो, तेच जर दर्जेदार व शास्त्र शुद्ध लागवड केली तर आपण ४-५ व्या क्रमांकावर येऊ शकू. हा बांबू आपण कोळसा - निर्मिती, व्हिनेगार - निर्मिती, फर्निचर, उदबत्ती - काडी, उर्जा, हस्तकला, प्लाय बोर्ड आणि अनेक उद्योगात वापरू शकतो. उदबत्तीच्या काड्या आणि मसाला अगरबत्ती काड्या आणि तत्सम बांबू वस्तूंच्या आयात शुल्कामध्ये झालेल्या वाढीचा लाभ आपल्याला उठवता आला पाहिजे. लेखक:  डॉ. हेमंत बेडेकर संदर्भ क्रमांक: ४०६७

सारांश:   श्रीगणेश आरतीसंग्रह प्रकाशक:  सकाळ संदर्भ क्रमांक: १२०७

सारांश:   श्री. वै. ह. भ. प. गु. मामासाहेब दांडेकर प्रासादिक वारकरी सांप्रदायिक भजनी मालिका संपादक:  रंगनाथ महाराज खरात संदर्भ क्रमांक: १२०९

सारांश:   मनुष्य ८४ लक्ष योनिंमध्ये जरी सर्व श्रेष्ठ असला तरी त्याला सर्व गोष्टी जन्मापासून शिकवाव्या लागतात आणि जर योग्य शिकवण मिळाली नाही, तर मनुष्य हा मनुष्य असून राक्षसासारखा वागायला लागतो आणि अशी अनेक उदाहरणे आपण रोजच्या जगात बघतोच, म्हणून लहान वयातच जर चांगले संस्कार घडवले गेले तर येणारी पिढी ही सदाचरणी, जाज्वल्य देशाभिमान असणारी निर्माण करू शकतो म्हणून श्री. नानासाहेब धर्माधिकारी यांनी बालभक्ती मार्गदर्शन सुरू केले. लेखक:  नानासाहेब धर्माधिकारी संदर्भ क्रमांक: १२०८

सारांश:  शिवलीलामृतातील अकरावा अध्याय म्हणजेच रुद्राध्याय नित्य उपासनेसाठी या पुस्तकात प्रस्तुत केला आहे. या अध्यायाची फलश्रुती पुढीलप्रमाणे सांगितली आहे. या अध्यायाचें करितां अनुष्ठान।  तयासी नित्य रुद्र केल्याचें पुण्य। त्याचे घरीं अनुदिन।  ब्रह्मानंद प्रगटेल॥ लेखक:  श्रीधर कवि संदर्भ क्रमांक: १२०६

सारांश:   श्री शनीमाहात्म्य स्तोत्र प्रकाशक:  धार्मिक प्रकाशन संस्था संदर्भ क्रमांक: १२०५

सारांश:  संस्कृत साहित्यशास्त्रकारांनी 'रसात्मक वाङ्मय म्हणजे काव्य' अशी काव्याची व्याख्या केली असून काव्याची सहा प्रयोजने सांगितली आहेत. कीर्ती व द्रव्य यांची प्राप्ती, व्यवहारज्ञान, अमंगलाचा नाश, तत्काळ आनंदलाभ आणि कान्तेने केलेल्या उपदेशासारखा उपदेश या गोष्टी काव्याने साध्य होतात. संग्रहाच्या शीर्षकातूनच एक गोष्ट लक्षात येते की, या गोष्टी आपल्या आजूबाजूला घडणाऱ्या आहेत आणि जेव्हा आपण अंतरंगात प्रवेश करतो, तेव्हा कथेची काल्पनिकता कुठल्या कुठे विरून जाऊन 'हा आपण अनुभव घेतल्याचे' वाचकाला जाणवते. हा अनुभव आणून देण्याचे सामर्थ्य श्री. भागवतांच्या वर्णनशैलीत आहे. या कथांतील पात्रे त्यांच्या संवादातून सजीव होतात, तर परिसर तपशीलवार वर्णनामुळे सत्याभासाने शोभू लागतो. याहूनही या कथांचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे या कथा वाचताना सहृदय वाचकाचे डोळे एकदा तरी पाणावल्यावाचून राहात नाहीत. भावपूर्णता आणि कौटुंबिकता यांनी नटलेल्या या कविता वाचकांचे चित्त खेचून घेतल्याखेरीज राहाणार नाहीत. लेखक:  दीपक भागवत संदर्भ क्रमांक: ३१३७

सारांश:  गेली पाच हजार वर्षे भारतीय स्त्री-पुरुषांच्या व्यक्त-अव्यक्त मनांचा तळठाव व्यापून दशांगुळे शेष उरलेली एक सशक्त विभूतिरेखा एक युगपुरुष! श्रीकृष्णचरित्राचे अधिकृत संदर्भ सापडतात ते मुख्यत :श्रीमद्भागवत, महाभारत , हरिवंश व काही पुराणांत या प्रत्येकात गेल्या हजारो वर्षांत सापेक्ष विचारांची , मनगढंत पुटंच पुटं चढली. त्याचं तांबूस-नीलवर्णी, सावळ, गर्भातच दुर्लभ रंगसूत्रांचे संस्कार घेतलेलं, श्रीयुक्त म्हणजे सुंदर रुपडं घनदाट झालंय. तेही अतक्र्य चमत्कारांचे स्त्रोतच स्त्रोत -नकळत्या भाबडेपणी टाकल्यामुळ झालेलं आहे. आज तर श्रीकृष्ण क्रमश: वास्तवापासून शेकडो योजनं दूर दूर जाऊन बसलाय . आजच्या 'भारतीय 'म्हणून असलेल्या जीवनप्रणालीचा श्रीकृष्ण हा पहिला उद्गार आहे! जसा आभाळातील सूर्य कधी शिळा वा बासा होत नाही तसाच हा महाभारताचा कथाकणा असलेला तत्त्वज्ञ वीर, आज तर नाहीच शिळा होणार नाही जन्मत:च दुर्मिळ रंगसूत्र लाभलल्यामूळ त्याच्या चक्रवर्ती जीवनचरित्रात भारताला नित्यनूतन व उन्मेषशाली बनविण्याचा ऐवज ठासून भरला आहे. श्रीकृष्णाच्या मूळ जीवनसंदर्भांची मोडतोड न करता त्याचं 'युगंधरी ...

सारांश:   ‘राजा शिवाजी’ हा निर्विवाद सिंहपुरुष होता, परंतु शिवपुत्र ‘संभाजी’ हाही एक छावाच होता. महाराष्ट्राला हे नव्याने; पण पुरेपूर उमजले आहे. ‘छावा’च्या जोरदार स्वागताने ते सिद्धही झाले आहे. एकदोन नव्हे; तर एकाचवेळी पाच आघाड्यांवर निकराची पंजेफाड करणारा हा सेनाधुरंधर! मराठ्यांच्या इतिहासात असा सेनापती एकमेव ‘संभाजी’च होऊन गेला. जंजिरेकर सिद्दी, गोव्याचे फिरंगी, मुंबईचे टोपीकर आणि तीस लाखांची फौज व चौदा कोटींचा खजिना घेऊन मराठ्यांचे पारिपत्य करण्यासाठी दक्षिणेत उतरलेला अवाढव्य औरंगजेब - या त्या चार आघाड्या. पाचवी आघाडी होती, स्वार्थांध स्वजनांची, अगदी घरचीच! विखारी विश्वास घातक्यांची! रणांगणाचा वाघ सतत नऊ वर्षे पाठीशी घेत मुलूखभर दौडणारा हा झुंजार राजा जन्माला येताना कविमनाचे संचित बरोबर घेऊन यावा आणि ‘बुधभूषणम्’ काव्याची रचना करून तो कविराज म्हणून मान्यता पावावा; हे पाहिले की, प्रतिभा देवदत्त असली; तरी एक अजब आणि विस्मयकारी देणगी आहे, असे म्हणावे लागते. तसाच अटीतटीचा प्रसंग आला तर मराठी कविमन एकदा का निर्धाराने राजवस्त्र ल्याले की, मृत्यूलाही कसे धडक सामोरे जाऊ शकते; हे या छाव्य...

सारांश:  महाराष्ट्र राज्याच्या भाषा संचालनालयाद्वारे अनुवादित आणि संचालक, शासन मुद्रण व लेखनसामग्री, महाराष्ट्र राज्य यांच्याद्वारे भारत सरकारच्या वतीने मुद्रित व प्रकाशित. प्रकाशक:  भारत सरकार संदर्भ क्रमांक: ५०९१

सारांश:  समर्थ रामदासांनी वर्णिलेलं शिवरायांचं उदात्त, दिव्यभव्य रूप म्हणजे प्रत्येक मराठी मनानं पूजलेला शक्तीरूप आदर्श. निश्चयाचा महामेरू। बहुत जनांसी आधारू। अखंड स्थितीचा निर्धारू। श्रीमंतयोगी। यशवन्त कीर्तिवंत। सामर्थ्यवंत वरदवंत। पुण्यवन्त नीतिवन्त। जाणता राजा। मराठ्यांच्या किंबहुना भारताच्या इतिहासातील तेजानं लखलखणारा दीपस्तंभ. इतका अपैलू, आवधानी संपूर्ण पुरूष इतिहासात दुसरा नाही. आदर्श राज्यकर्ता, थोर सेनानी, प्रजादक्ष, धर्माभिमानी, परधर्मसहिष्णू, चारित्र्यसंपन्न, दूरदृष्टीचा असा जाणता राजा जगाच्या इतिहासात दुसरा मिळणे कठीण. पुरंधरच्या तहाने धुळीला मिळालेले राज्य त्याच धुळीतून परत उठवून सुवर्णमय करण्याचे सामर्थ्य फक्त या एकाच महापुरुषात होते, ही इतिहासाची नोंद आहे. मुलगा, पती, बाप, मित्र, शिष्य इत्यादी संसारी नात्यांमधूनदेखील घडणारे या महापुरूषाचे दर्शन मन भारून टाकते. शिवाजी ही व्यक्तिरेखा फार मोठी आहे. तिचे शेकडो पैलू आहेत. शिवचरित्र हे कलावंतांपुढे कालातीत राहणारे असे आव्हान आहे. कितीही काळ लोटला तरी मरगळलेल्या, हताश झालेल्या समाजमनाला खडबडून जाग आणण्याचे सामर्थ्य फक्त शिव...

सारांश:  या क्षणी तुमच्या हाती आहे एक महान रहस्य ... युगा न युगे चालत आलेलं हे महान रहस्य ! हे सर्वांना हवं होतं. हे गुप्त ठेवलं गेलं. लपविलं गेलं. हे चोरून घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला, प्रचंड किंमत देऊन मिळवण्याचाही यत्न केला गेला. शेकडो वर्ष जुनं पुराणं असं हे रहस्य इतिहासातील फक्त काही मोजक्या विख्यात लोकांना समजलेलं होतं: प्लेटो, गॅलिलिओ, बीथोवन, एडिसन, कार्नेगी, आईनस्टाईन तसेच इतर महान संशोधक, शास्त्रज्ञ, तत्वचिंतक, संतमहात्मे इत्यादी. आता मात्र हे रहस्य पुऱ्या दुनियेसमोर उलगडलं आहे. "एकदा का हे रहस्य तुम्ही शिकून घेतलंत की तुम्हाला जे हवं ते तुम्ही मिळवू शकता, करू शकता किंवा बनू शकता. मग तुम्हाला कळेल की तुम्ही खरोखरच कोण आहात, तुमच्या अस्तित्वाचा खरा अर्थ ! तुमच्या व्यापकतेची, विशालतेची, खऱ्या शक्तीची जाणिव तुम्हाला होईल आणि त्या वैभवाचीही जे तुमची वाट पहातं आहे." लेखक:  रॉन्डा बर्न संदर्भ क्रमांक: ५०९०

सारांश:  अर्थसाक्षरतेसारखा मोठा परीघ असलेला दुर्लक्षित पण खूप महत्वाचा विषय सोप्या भाषेत मांडण्याचा प्रयत्न प्रस्तुत पुस्तकात केला आहे. लेखक:  अभिजीत कोळपकर संदर्भ क्रमांक: ५०८९

सारांश:   'अमृत बिंदू' या पुस्तकातून स्वामी श्री रामसुखदासजी महाराजांनी आध्यात्मिक ज्ञानाच्या खोलात जाऊन वाचकांचा समज समृद्ध करेल असे अमूल्य आध्यात्मिक मार्गदर्शन प्रदान केले आहे. लेखक:  स्वामी रामसुखदास संदर्भ क्रमांक: १२०४

सारांश:   गृहस्थाश्रमात कसे वागावे? पूज्य स्वामी श्री रामसुखदास यांनी लिहिलेले एक अद्भुत पुस्तक, जे जगापासून अलिप्त राहून जगण्याची कला आणि जीवनाच्या तत्वांचे स्पष्टीकरण देऊन चारित्र्य निर्माणाचा खरा धडा शिकवते. लेखक:  स्वामी रामसुखदास संदर्भ क्रमांक: १२०३

सारांश:   अध्यात्म-ज्ञानासाठी अन्तर्विश्वाच्या शोधाची प्रक्रिया मानवी मूल्यांची निर्मिती करू शकते. अध्यात्म-ज्ञानाला वगळून जर भौतिक विज्ञानाचा अभ्यास केला तर संघर्ष आणि अपयशाची मालिका वाढत जाते. म्हणून आध्यात्मिक मूल्यांच्या आधारावरच भौतिक विज्ञानाचा अभ्यास झाला पाहिजे. त्याने मानवी जीवनाचे सौंदर्य वाढेल. विज्ञान आणि अध्यात्म ह्यांचा समन्वय कसा करायचा? तर अध्यात्माच्या प्रकाशात सत्य प्रतिष्ठित करून विज्ञानाचा बहिर्मुखपणा अन्तर्मुख करायला हवा. तेव्हा भौतिक विज्ञानाच्या जडवादाचे दुष्परिणाम आपल्याला भोगावे लागणार नाहीत. लेखक:  स्वामी बुधानंद संदर्भ क्रमांक: १२०२

सारांश:  श्री गोस्वामी तुलसीदास जी महाराजांनी लिहिलेले श्री रामचरितमानस हे आदर्श राजधर्म, आदर्श गृहस्थ जीवन, आदर्श कौटुंबिक जीवन इत्यादी मानवी धर्माच्या सर्वोत्तम आदर्शांचे हे एक अद्वितीय भांडार आहे. भक्तीने त्याचे वाचन करून आणि त्याच्या शिकवणीनुसार आचरण करून, सर्व मानवांच्या कल्याणासह देवाचे प्रेम सहजपणे प्राप्त करणे शक्य आहे. प्रस्तुत पुस्तकात श्री रामचरितमानसच्या सुंदरकांडामधील मूळ श्लोक मराठी अर्थासह देण्यात आले आहेत. प्रकाशक:  गीताप्रेस गोरखपपुर संदर्भ क्रमांक: १२०१

सारांश:   हे पुस्तक महाभारतातील दहा प्रमुख पात्रांच्या आदर्श जीवनाचे सुंदर चित्रण करते, ज्यात भगवान श्रीकृष्ण, सद्गुणी युधिष्ठिर आणि ऋषी वेदव्यास यांचा समावेश आहे. प्रस्तुत पुस्तक वाचकांना त्यांच्या जीवनात या आदरणीय व्यक्तिमत्त्वांचे अनुकरण करण्यासाठी एक प्रेरणादायी मार्गदर्शक म्हणून काम करते. लेखक:  हनुमानप्रसाद पोद्दार, जयदयाल गोयन्दका संदर्भ क्रमांक: १२००

सारांश:  मुलासाठी आई हीच सर्वांत जवळची असते व ती सहज प्रेमाने द्रवित होत असते. पुत्र हा जरी कुपुत्र झाला तरी माता ही कधी कुमाता होत नाही. सर्व संकटांचा नाश, सर्व विघ्नांपासून सुटका आणि सर्व इच्छांची पूर्तता, परम वैराग्य, तत्त्वज्ञानाचा उदय, भक्ति - प्रेमाच्या अमृत- प्रवाहामध्ये निमग्न होणे या सर्व गोष्टींची प्राप्ती मातेच्या आराधनेमुळे व उपासनेमुळे सहजपणे साध्य होते. या दृष्टीने मातेच्या आराधनेच्या काही स्तोत्रांचा संग्रह या पुस्तकामध्ये सादर केलेला आहे. देवीच्या उपासनेचे महत्त्व मेधा ऋषींनी सुरथ राजाला याप्रमाणे सांगितले आहे- तामुपैहि महाराज शरणं परमेश्वरीम्।  आराधिता सैव नृणां भोगस्वर्गापवर्गदा॥ "महाराज, त्या जगन्मातेला शरण जा. तिची आराधना केली असता तीच माणसांना इहलोकी सुख-समृद्धी, परलोकी स्वर्ग आणि मोक्षसुखही देते.” ऋषींचे हे वचन लक्षात घेऊन उपासकांनी भक्तिपूर्वक स्तोत्रपाठ केला असता भगवती त्यांच्यावर खात्रीने कृपा करील, यात संशय नाही. लेखक:  विनायक देसाई संदर्भ क्रमांक: ११९९

सारांश:   भक्तांना अर्थ समजावा आणि विष्णुसहस्रनाम योग्यरित्या वाचता यावे यासाठी,  मूळ विष्णुसहस्रनाम त्याच्या मराठी भाषांतरासह या पुस्तकात प्रकाशित करण्यात आले आहे. मराठी भाषांतर आद्य शंकराचार्यांनी केलेल्या विष्णुसहस्रनाम भाष्यवार आधारित आहे. प्रकाशक:  गीताप्रेस गोरखपुर संदर्भ क्रमांक: ११९७

सारांश:   गीता माधुर्य हे पुस्तक गीतेच्या मधुर घटकांचे सविस्तर संकलन आहे. या पुस्तकात, गीतेचे सखोल अर्थ स्वामी श्री रामसुखदास जी महाराजांनी प्रश्नोत्तर शैलीत अतिशय सोप्या आणि मनोरंजक पद्धतीने मांडले आहेत. लेखक:  स्वामी रामसुखदास संदर्भ क्रमांक: ११९८

सारांश:   गांधीची हत्या या घटनेचा संपूर्ण लेखाजोखा मांडणारी प्रदीप दळवी लिखित मी नथूराम गोडसे बोलतोय ही अंतर्मूख करणारी नाट्यकृती. लेखक:  प्रदीप दळवी संदर्भ क्रमांक:  ५०८८

सारांश:  "आगरीबोली, लोकसंस्कृती व साहित्य पंरपरा" हा डॉ. अविनाश पाटील यांचा आगरी समाजाबाबतची महत्वपूर्ण व सविस्तर माहिती देणारा ग्रंथ आहे. या ग्रंथाच्या माध्यमातून या लेखकांच्या परिचय मराठी साहित्य सृष्टीला निश्चितच होईल असे वाटते आगरी समाजाच्या उन्नती करीता समाजाच्या अनेक संस्था कार्यरत आहेत सामाजिक व साहित्यिक चळवळीचा इतिहास त्याच्या कार्याची माहितीही यातून वाचकांना कळेल. लेखक:  डॉ. अविनाश पाटील संदर्भ क्रमांक: ५०८५